خانه > خبر > چهارشنبه‌سوری، سنت ایرانی

چهارشنبه‌سوری، سنت ایرانی

ایرانیان کهن بر این باور بوده‌اند که «فرورهای نیاکان» در آغاز این روز چهارشنبه سوری به زمین می‌آیند و برکت و نیک‌روزی را برای خاندان خویش به ارمغان می‌‏آورند و برای راهنمایی این فرورها ایرانیان بر سر در خانه‌‏های خویش آتش می‌‏افروختند و شعله‌‏های این آتش را از آتشدان خانه فراهم ساختند تا فرورها بتوانند خاندان خویش را بیابند.
چون در ایران کهن روزهای هفته رایج نبوده است، از این رو آتش‌افروزی پیش از نوروز در سه‌‏شنبه شب آخر سال انجام نمی‌‏گرفته است، بلکه این آتش‌افروزی درست پیش از آغاز جشن «همسپتمدم» یعنی در سیصد و شصتمین روز سال که آغاز روزهای «گاسانیگ» یا پنجه است انجام می‌گرفته است. زیرا ایرانیان کهن بر این باور بوده‌‏اند که فرورهای نیاکان در آغاز این روزها به زمین می‌‏آیند و برکت و نیک روزی را برای خاندان خویش به ارمغان می‌‏آورند و برای راهنمایی این فرورها ایرانیان بر سر در خانه‌‏های خویش آتش می‌‏افروختند و شعله های این آتش را از آتشدان خانه فراهم ساختند تا فرورها بتوانند خاندان خویش را بیابند. ولی گویا این آتش در نخستین دوران اسلامی بهانه‌‏ای برای یک قیام سیاسی بوده است. برخی معتقدند که این قیام را «مختار بن ابی عبیده شفقی» برای خونخواهی امام حسین که مورد احترام ایرانیان بود، برپا کرده‌اند. بعدها این سنت در سه‌شنبه‌های آخر سال به عنوان چهار‌شنبه‌سوری به جای مانده است. ایرانیان گاه این آتش را بر روی بام و گاه در کوچه و خیابان برپا می‌‌کردند که تعداد گله‌های آتش می‌‏بایستی به شمار عدد مقدس ۷، ۳ که نماینده‌ی شعار مقدس زرتشتیان، گفتارنیک، رفتار نیک و کردار نیکو یا عدد ۱ که نماینده‌ی اهورامزدا است، باشد.
در دوره‌ی ساسانیان این جشن از ارزش و اعتبار خاصی برخوردار بود و پریدن از آتش آن هم ۷ یا ۳ بار از ارزش و اهمیت خاصی برخوردار بود. در این شب سعی می‌‏کردند که به آتش احترامی خاص بگذارند و درکنارش به شادی بپردازند.


شب چهارشنبه‌سوری آیین‌های و مراسم گوناگونی دارد که به ذکر چند آیین بسنده می‌کنیم:
آجیل چهارشنبه‌سوری
آجیل مخصوص چهارشنبه‌سوری هم که در همه جای ایران مرسوم است، فلسفه‌ی عمیقی دارد. آجیل رنگارنگ و زیبا همه از دانه‌‏های خوردنی و رستنی‌هایی است که بیش از هزاران سال پیش از زمین و طبیعت می‌‏گیرد. در واقع مجموعه آجیل چهارشنبه سوری طبقی آراسته از هدایا و دهش‌های خاک است که رابطه‌ی انسان و طبیعت را تایید و تاکید می‌کند.
فال کوزه
در این شب بسیاری از خانواده‌‏های روستایی فال کوزه می‌‏گرفتند. کوزه‌‏ای نو فراهم می‌کردند و اساس این فال بر آیین فرورها بود؛ چرا که فرورها از میهمانان آسمانی بودند که از گذشته و آینده خاندان خویش باخبر بودند. این مراسم به این شکل برپا می‌‏شد؛ بر روی کاغذ شعری می‌‏نوشتند و درون کوزه و کوزه را نیز در تنور می‌‏گذاشتند و فردا صبح دختری نابالغ کاغذی را به نیت تک تک اعضا خانواده از این کوزه برمی‌‏داشت. ایرانیان برای این فال ارزش زیادی قائل و معتقد بودند که فرورها به خاندان خود هرگز پاسخ بد نمی‌‌دهند.
فالگوش
این رسم بیشتر مورد توجه دخترانی که هنوز ازدواج نکرده‌‏اند، قرار می‌‏گرفت. آنها کلیدی را با خود به بیرون می‌‏بردند و بر سر چهار راهی در گوشه می‌‏ایستادند و کلید را زیر پای خود می‌‏گذاشتند و چهار راه نمادی از گذرگاه و کلید نیز نمادی از گشایش کار است و دختران با این کارمی‌‏خواستند گشایشی در زندگی آنها ایجاد شود. البته روایت دیگری نیز درباره‌ی مراسم وجود دارد که چند زن یا دختر جوان نیت می‌کنند و پشت دیواری می‌‏ایستند و به حرف‌‏های رهگذران گوش می‌‏دهند و با تفسیر حرف‌‏هایی که می‌‏شنوند، پاسخ نیت خود را می‌گیرند.
قاشق زنی
ایرانیان کهن در شب چهار‌شنبه‌سوری برای پذیرایی از فرورها که در این شب به زمین فرود می‌‏آمدند، غذاهایی بر بام می‌‏گذاشتند و آیین قاشق زنی تمثیلی از رسیدن این میهمانان و گرسنگی آنهاست. فرورها موجودات نامحسوسی بوده‌‏اند و این مراسم را بیشتر پسرهای جوان انجام می‌‏دادند، آنها برای ناشناخته بودن چادری به سر می‌‌کردند و سعی می‌‏کردند ناشناس بمانند و با قاشق زدن سعی می‌‏کردند که غذایی آسمانی که برای فرورها در نظر گرفته شده بود به عنوان فدیه دریافت کنند که این فدیه بیشتر آجیل مشکل‌گشا بود.
چهارشنبه سوری برای پسران و مردان جوان هم روز پرجنب و جوشی است. در روستاهای لرستان، مردان جوان قبل از غروب اسب‌‏های‌شان را بیرون می‌‏آورند و نمایشی اجرا می‌‏کنند. در شهرهای دیگر، پسران برای ایجاد هیاهو دست به ابتکارهای عجیب و غریب می‌‏زنند. در بعضی جاها کوزه‌‏های گلی را با باروت پر می‌‏کنند و روی آن را می‌‏کوبند تا سفت شود، بعد سپس فتیله‌‏ای در کوزه می‌‏گذارند و با آتش زدن فتیله این‌‏طور به نظر می‌‏رسد که از کوزه آتش بیرون می‌‏زند. یا ممکن است موشک‌‏هایی از کاغذهای براق در مدل‌‏های مختلف درست کنند و در آن باروت بریزند و روی پشت‌‏بام ها فتیله‌‏اش را آتش بزنند و هوا کنند.

همچنین ببینید

چهار شنبه سوری

چهارشنبه سوری یکی از آئینهای سالانه ایرانیان چهارشنبه سوری یا به عبارتی دیگر چارشنبه سوری …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *